Dziedzictwo
Historia parafii
Od kupieckiej płyty nagrobnej z 1668 roku po żywą, wielonarodową wspólnotę XXI wieku.
Prawosławie ma w Toruniu ślady starsze, niż mogłoby się wydawać. Najstarszym jest płyta nagrobna z 1668 roku z inskrypcją cerkiewnosłowiańską — pamiątka po kupcach przybyłych z Rusi, przechowywana dziś w Muzeum Okręgowym. W latach 1724–1756 wspólnocie prawosławnej — liczącej od kilkudziesięciu do kilkuset wiernych — służył za cerkiew sam toruński Dwór Artusa.
Właściwa historia parafii zaczyna się jednak po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. W latach 1921–1922 powstała w Toruniu prawosławna parafia wojskowa prowadzona przez ks. kpt. Stefana Rudyka oraz parafia cywilna; w 1924 roku obie się połączyły. W szczytowym 1936 roku wspólnota liczyła około 7500 wiernych — w większości żołnierzy toruńskiego garnizonu.
Wojna odebrała parafii świątynię na Rynku Nowomiejskim, ale dała jej obecny dom: pod koniec 1939 roku wspólnota przejęła drewniany dom modlitwy gminy staroluterańskiej z 1888 roku przy ul. Podgórnej 69. Po wojnie przyszły trudne dekady — w 1968 roku parafia liczyła zaledwie 45 osób. Dziś to znów żywa, około dwustuosobowa wspólnota kilkunastu narodowości.
Wspólnota, która przetrwała
Liczby opowiadają historię
Kalendarium
Od Dworu Artusa po błękitną cerkiew
Najstarszy ślad prawosławia
Płyta nagrobna z inskrypcją cerkiewnosłowiańską — pamiątka po kupcach z Rusi — to najstarszy ślad prawosławia w Toruniu. Dziś przechowywana w Muzeum Okręgowym.
Cerkiew w Dworze Artusa
Toruński Dwór Artusa służy jako cerkiew wspólnocie liczącej od kilkudziesięciu do kilkuset wiernych.
Dom modlitwy przy Podgórnej
Gmina staroluterańska wznosi drewniany dom modlitwy według projektu miejscowego budowniczego Geittnera. Drewnianą konstrukcję wymusiły przepisy Twierdzy Toruń.
Narodziny parafii
Po odzyskaniu niepodległości powstaje w Toruniu prawosławna parafia wojskowa, prowadzona przez ks. kpt. Stefana Rudyka, obok niej — parafia cywilna skupiająca emigrantów ze wschodu.
Połączenie parafii
Parafia wojskowa i cywilna łączą się; wspólnota zyskuje pierwszą samodzielną kaplicę.
Rynek Nowomiejski
Nabożeństwa odbywają się w dzierżawionym dawnym zborze ewangelickim na Rynku Nowomiejskim. W 1936 r. parafia liczy około 7500 wiernych — w tym blisko 7 tysięcy żołnierzy toruńskiego garnizonu.
Przeprowadzka na Podgórną
Po wkroczeniu Niemców parafia traci zbór na Rynku Nowomiejskim i przejmuje drewniany dom modlitwy staroluteran przy ul. Podgórnej 69 — swoją obecną świątynię.
Trudne dekady
Powrót do struktur Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego i lata topnienia wspólnoty: w 1951 r. — 117 wiernych, w 1968 r. — zaledwie 45.
Proboszcz metropolitą
Dawny toruński proboszcz ks. Stefan Rudyk zostaje metropolitą warszawskim i całej Polski — zwierzchnikiem PAKP.
Ganek i wieża
Dobudowa ganku z wieżą zwieńczoną cebulastym hełmem — cerkiew zyskuje swoją charakterystyczną sylwetkę.
Wpis do rejestru zabytków
25 września 1996 r. świątynia trafia do rejestru zabytków (nr A/81/1-2) jako dawny dom modlitwy gminy staroluterańskiej, obecnie cerkiew prawosławna pw. św. Mikołaja.
Konserwacja ikonostasu
Gruntowna konserwacja XIX-wiecznego dębowego ikonostasu — najcenniejszego elementu wyposażenia.
Błękit i złoto
Generalny remont nadaje elewacji cerkiewny błękitny kolor, a kopule — złocenie. 8 grudnia 2019 r. odrestaurowaną cerkiew poświęca biskup łódzki i poznański Atanazy.
100-lecie autokefalii
Toruńskie obchody stulecia autokefalii PAKP w Ratuszu Staromiejskim: koncert, wystawa i wykład proboszcza o historii prawosławia w Toruniu.
Żywa wspólnota
Około 200 wiernych kilkunastu narodowości — Polacy, Rosjanie, Litwini, Białorusini, Ukraińcy, Serbowie, Bułgarzy, Grecy, Rumuni i inni — modli się razem przy Podgórnej.
Metamorfoza
Od czerwieni do błękitu
Przez dziesięciolecia cerkiew nosiła ceglastoczerwoną elewację — tak pamięta ją wielu torunian. Generalny remont zakończony w 2019 roku przywrócił świątyni blask: elewacja zyskała cerkiewny błękit, a kopuła — złocenie.
8 grudnia 2019 roku odrestaurowaną cerkiew poświęcił biskup łódzki i poznański Atanazy. Remont wsparły Urząd Marszałkowski, Miasto Toruń i Wojewódzki Konserwator Zabytków.
Zobacz zdjęcia archiwalneProboszcz, który został metropolitą
Pierwszy toruński proboszcz, ks. Stefan Rudyk (1922–1927), przeszedł drogę, jaką niewielu duchownych może się poszczycić: w 1965 roku został metropolitą warszawskim i całej Polski — zwierzchnikiem Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Toruńska parafia była jednym z pierwszych przystanków tej drogi.
Poczet proboszczów: ks. Stefan Rudyk (1922–1927) · ks. Wiaczesław Rafalski (1935–1945) · ks. Aleksy Baranow (1945) · ks. mitrat Mikołaj Hajduczenia (od 1980).