Strona główna › O katedrze

Historia i architektura

Od jezuickiej fundacji z 1586 roku, przez pożary i odbudowy, po godność archikatedry — dzieje jednego z najstarszych barokowych kościołów w Polsce.

Dawny kościół jezuicki

Kościół na wzór rzymskiego Il Gesù

Budowę kościoła i kolegium jezuitów rozpoczęto w 1586 roku według projektu jezuickich architektów Jana Marii Bernardoniego i Józefa Bricca. Świątynię wzniesiono na wzór macierzystego kościoła zakonu — rzymskiego Il Gesù — co czyni ją jednym z najstarszych obiektów barokowych w Polsce i poza Włochami. Konsekracji dokonał w 1604 roku biskup krakowski Bernard Maciejowski, nadając kościołowi patronów: św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty. Całość ukończono około 1625 roku.

Po kasacie zakonu jezuitów świątynię przejęli trynitarze, a po rozbiorach zaborcze władze austriackie zamieniły ją na magazyn zboża. Ratunkiem okazało się ustanowienie w 1805 roku diecezji lubelskiej — dawny kościół pojezuicki wybrano na jej katedrę. 22 sierpnia 1832 roku świątynia została uroczyście rekoncyliowana i przejęła funkcje parafialne oraz katedralne.

Odbudowany po 1945 roku sześciokolumnowy portyk według rysunków Corazziego

Kalendarium

Osiem wieków w kilku datach

1586

Początek budowy

Jezuici rozpoczynają wznoszenie kościoła i kolegium według projektu Jana Marii Bernardoniego i Józefa Bricca, na wzór rzymskiego Il Gesù.

1604

Konsekracja

Biskup krakowski Bernard Maciejowski konsekruje świątynię i nadaje jej patronów — dwóch świętych Janów.

1752

Wielki pożar

Ogień trawi niemal cały kościół. Odbudowę w duchu baroku prowadzi o. Franciszek Koźmiński; wnętrze zyskuje nową dekorację.

1756–57

Freski Józefa Meyera

Morawski malarz pokrywa całe wnętrze iluzjonistycznymi freskami, sygnowanymi „JOSEPHUS MEYER PINXIT 1756–57”.

1821

Klasycystyczna fasada

Antonio Corazzi projektuje nową fasadę z sześciokolumnowym portykiem i balkonem.

1832

Świątynia katedralna

Rekoncyliacja kościoła i przeniesienie tu życia parafialnego i katedralnego diecezji lubelskiej.

1939

Zniszczenia wojenne

Wrześniowe bombardowanie niszczy portyk i hełm wieży. Po wojnie katedrę odbudowuje architekt Czesław Gawdzik, przywracając portyk z planów Corazziego.

1992

Godność archikatedry

25 marca, wraz z ustanowieniem metropolii lubelskiej, katedra zostaje podniesiona do rangi archikatedry.

Patroni

Dwaj święci Janowie

Św. Jan Chrzciciel

Prorok znad Jordanu, poprzednik Pana. Główny odpust parafialny obchodzimy w uroczystość jego narodzenia — 24 czerwca.

Św. Jan Ewangelista

Umiłowany uczeń Chrystusa, autor Ewangelii i Apokalipsy. Jego wspomnienie przypada 27 grudnia.

„W kościele tym, obecnie katedralnym, widziałem wnętrze piękne i bardzo cenne freski (…). I mnie też otworzyły się oczy, zabiło serce na widok tego gmachu tak pięknie, smakownie, z takim bogactwem wymysłów i wdziękiem ozdobionego.” — Józef Ignacy Kraszewski, „Obrazy z życia i podróży”, Wilno 1842

Lublin, ul. Królewska — archiwalne ujęcie katedry

Zespół pojezuicki

Wieża Trynitarska

Obok katedry wznosi się Wieża Trynitarska — dawna furta klasztoru jezuickiego, w 1627 roku podwyższona i przeznaczona na dzwonnicę, a w XIX wieku przebudowana w duchu neogotyku przez Antonia Corazziego. Dziś mieści Muzeum Archidiecezjalne, a z jej tarasu (ok. 207 stopni) rozciąga się najpiękniejsza panorama Lublina.

W wieży wiszą katedralne dzwony, wśród nich „Maria” — największy dzwon miasta.

Zwiedzanie i wieża