Dwie historie jednego domu
Historia
Świątynia pamięta rok 1746. Wspólnota — rok 1949. Razem tworzą wyjątkowe miejsce na mapie Dolnego Śląska.
Nasza droga
Od kościoła ewangelickiego do cerkwi
Losy budynku i wspólnoty — splecione przez wielką historię XX wieku.
Budowa świątyni
Przy dzisiejszym placu Kościelnym powstaje kościół ewangelicki dla miejscowej wspólnoty luterańskiej — budowla o konstrukcji szachulcowej (ryglowej), z emporami i barokowymi detalami: portalami i kartuszami herbowymi.
Gruntowna przebudowa
Świątynia zyskuje kształt późnobarokowy, który w dużej mierze zachowała do dziś.
Neogotycka wieża
Do korpusu dobudowana zostaje strzelista, neogotycka wieża — do dziś dominanta panoramy Przemkowa.
Nowi mieszkańcy
Latem 1947 r., w ramach akcji „Wisła”, do Przemkowa i okolic trafiają przesiedleńcy z południowo-wschodniej Polski — wśród nich prawosławni Łemkowie, oderwani od rodzinnych gór i swoich cerkwi.
Narodziny parafii
W sierpniu 1949 r. erygowana zostaje parafia prawosławna św. Michała Archanioła — świątynię i dawną pastorówkę przekazano wspólnocie, która zaczynała od około trzydziestu rodzin. Pierwszym proboszczem zostaje ks. Wiktor Masik.
Ikonostas i polichromia
Gruntowny remont wnętrza: powstaje ikonostas z ikonami mnicha z monasteru św. Onufrego Wielkiego w Jabłecznej oraz polichromia projektu prof. Adama Stalony-Dobrzańskiego z krakowskiej ASP — dziś uznawana za unikat w skali Dolnego Śląska.
Strata
Włamywacze kradną z cerkwi 21 zabytkowych ikon. Wspólnota podnosi się po stracie — świątynia pozostaje żywym domem modlitwy, a ikonostas z czasem wzbogacają nowo napisane ikony.
Remont wieży
Prace naprawczo-malarskie zabytkowej wieży, prowadzone w uzgodnieniu z konserwatorem zabytków, finansują wspólnie Starostwo Powiatowe w Polkowicach, Urząd Miasta Przemków i parafianie.
Wspólnota trwa
Parafia — siedziba dekanatu Zielona Góra diecezji wrocławsko-szczecińskiej — pozostaje jedną z najżywszych wspólnot prawosławnych regionu (310 wiernych w 2013 r., najliczniejsza parafia dekanatu).
Skąd przyszliśmy
Wykorzenieni, którzy zbudowali dom
Nasza wspólnota ukształtowała się w cieniu akcji „Wisła”. W 1947 roku na Dolny Śląsk przesiedlono około dwudziestu tysięcy osób z południowo-wschodniej Polski, wśród nich ponad pięć tysięcy prawosławnych — w większości Łemków z okolic Gorlic, Nowego Sącza, Krosna i Sanoka. Setki rodzin trafiły do Przemkowa i okolicznych wsi.
Dwa lata później, w sierpniu 1949 roku, powstała parafia. W przekazanej wspólnocie dawnej świątyni ewangelickiej przesiedleńcy odnaleźli miejsce, w którym mogli modlić się tak, jak ich ojcowie — po wschodniemu, przy ikonach i śpiewie cerkiewnym.
Pamięć łemkowska jest w Przemkowie żywa do dziś: działa tu koło Stowarzyszenia Łemków, a w pobliskim Michałowie co roku, w pierwszy weekend sierpnia, płonie ognisko „Łemkowskiej Watry na Obczyźnie” — największego święta Łemków na ziemiach zachodnich. Z Przemkowa pochodzi też zespół „Łastiwoczka”, laureat Nagrody im. Oskara Kolberga (2023).
Dawny kościół ewangelicki — od 1949 r. cerkiew prawosławna
Pamięć miejsca
Ślady dawnych mieszkańców
Szanujemy całą historię tego miejsca. Na elewacji świątyni zachowała się płaskorzeźba siewcy z 1916 roku z cytatem z Psalmu 126: „Którzy sieją ze łzami, żąć będą w radości”, a obok — historyczne tablice pamiątkowe i pamiątkowy krzyż upamiętniający dawnych, ewangelickich mieszkańców Przemkowa.
Przy świątyni znajduje się także nieczynny cmentarz z połowy XIX wieku, a nasza plebania mieści się w dawnej pastorówce z 1747 roku — najstarszym zamieszkałym budynku miasta, którego łamany dach zbudowano bez jednego gwoździa.
Duszpasterze
Poczet proboszczów
- 1949–1952ks. Wiktor Masik
pierwszy proboszcz — organizator życia parafialnego po erygowaniu parafii - 1952–1959ks. Ignacy Romaniuk
- 1959–1963ks. Mikołaj Leszczyński
- 1963–1975ks. Mikołaj Poleszczuk
za jego czasów gruntowny remont świątyni, ikonostas i polichromia (1963–1965) - 1976–1979ks. Bogdan Sencio
- od 1979ks. mitrat mgr Igor Popowicz
proboszcz od ponad czterech dekad; dziekan dekanatu Zielona Góra
Parafia należy do diecezji wrocławsko-szczecińskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego; Przemków jest siedzibą dekanatu Zielona Góra, obejmującego osiem parafii.